De Energiewet: waarom de analoge meter verdwijnt

Waarom is er een nieuwe Energiewet?

De nieuwe Energiewet (die op 1 januari 2026 in werking is getreden) vervangt de oude Gaswet en Elektriciteitswet 1998 en gaat over alles wat met energie en energievoorziening te maken heeft in Nederland. In de Energiewet staat onder andere dat er nieuwe eisen worden gesteld aan energiemeters. En dat alle kleine aansluitingen - dat zijn huishoudens en bedrijfsruimten - voortaan een meter moeten hebben die aan de nieuwe wettelijke eisen voldoet. Dat houdt in dat huishoudens die nog een analoge meter hebben, deze meter moeten laten vervangen door een moderne digitale meter of slimme meter. Moderne digitale en slimme energiemeters voldoen wel aan de eisen die door de wet aan energiemeters worden gesteld. Digitale en slimme meters meten apart hoeveel energie wordt verbruikt en hoeveel energie wordt teruggeleverd.

Vroeger: lager verbruik en eenrichtingsverkeer

Vroeger verbruikten mensen veel minder stroom (=elektriciteit) dan tegenwoordig en ook ging vroeger de elektriciteit één richting op: vanuit de energiecentrale naar een woning of bedrijfsruimte. De elektriciteitsmeters van vroeger hoefden alleen te meten hoeveel elk huishouden aan elektriciteit verbruikte. Inmiddels wekken steeds meer huishoudens zelf elektriciteit op, bijvoorbeeld met zonnepanelen. De opgewekte elektriciteit die deze huishoudens zelf niet gebruiken, leveren zij terug aan het energienet. Netbeheerders zorgen voor de verdeling van deze elektriciteit naar andere gebruikers.

Nu: druk energienetwerk en andere markt

Tegenwoordig is het energienet geen eenrichtingsverkeer meer, maar een druk netwerk van verschillende soorten energiestromen (fossiel, hernieuwbaar) in verschillende richtingen. Het leidingennetwerk wordt steeds intensiever gebruikt. Door deze drukte op het energienet is er af en toe netcongestie (overbelasting) van het energienet, waardoor de stroomvoorziening tijdelijk kan uitvallen.

Daarnaast is ook de energiemarkt flink veranderd ten opzichte van vroeger. Zo hebben huishoudens tegenwoordig meer keuze uit verschillende energiecontracten met vaste, variabele of dynamische tarieven, bij meer dan dertig energieleveranciers.

Nieuwe energiemeters nodig voor beter beheer

De energiemeters van vroeger, zoals de analoge (draaischijf-)meter en ook de later geïntroduceerde digitale eenrichtingsmeter, kunnen de verschillende energiestromen niet apart meten. Daarom moeten ze worden vervangen door moderne digitale of slimme meters die apart kunnen meten hoeveel elektriciteit er wordt gebruikt in een huishouden en hoeveel elektriciteit er wordt opgewekt (met zonnepanelen) en eventueel wordt teruggeleverd aan het energienet. Informatie over deze verschillende energiestromen helpt bij het in balans houden van het energienet om netcongestie te voorkomen, biedt mogelijkheden voor innovaties in de energiemarkt en is ook belangrijk voor een juiste berekening van kosten, belastingen en vergoedingen. Zo betaalt niemand te weinig of te veel.

De rol van netbeheerders

De netbeheerders in Nederland zorgen ervoor dat gas en elektriciteit veilig en betrouwbaar bij woningen en andere gebouwen aankomen. Zij leggen kabels en leidingen aan en beheren en onderhouden dit leidingennetwerk. Zo zorgen de netbeheerders voor optimale energievoorziening en zo min mogelijk netcongestie en stroomuitval. Ook plaatsen, vervangen en beheren zij energiemeters bij alle aansluitingen. Elke woning of bedrijfsruimte met een kleine aansluiting op het energienet heeft een eigen energiemeter. Die meter is eigendom van de netbeheerder. Netbeheerders zorgen ervoor dat het netwerk van energiemeters veilig is en accuraat meet. De netbeheerders verzorgen de vervanging van verouderde meters door moderne digitale en slimme meters in opdracht van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat.

Wie is mijn netbeheerder?

Nederland heeft zes netbeheerders: Enexis, Liander, Stedin, Westland Infra, Coteq, Rendo.

Om erachter te komen wie uw netbeheerder is, kunt u in uw meterkast kijken op de energiemeter. Vaak staat de naam van de netbeheerder op de energiemeter. Ook kunt u op de website www.eancodeboek.nl vinden wie uw netbeheerder is door uw postcode en huisnummer in te vullen.

De rol van de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur

De Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI) houdt vanaf 2026 toezicht op de naleving van de meewerkingsplicht aan de energiemeterwissel. Dat betekent dat alle aangesloten woningen en bedrijfsruimten met een analoge elektriciteitsmeter of een digitale eenrichtingsmeter deze meter moeten laten vervangen door de netbeheerder. De netbeheerder vervangt de oude meter voor een moderne digitale meter of slimme meter. De RDI controleert of bewoners zich aan deze verplichting houden en helpt met transparante informatie over de vrije keuze tussen een digitale meter of een slimme meter. De RDI biedt ook hulp en ondersteuning bij het kiezen tussen digitale en slimme meters.

Buiten de meterwissel om controleert de RDI ook

Energiemeters moeten goed werken, zodat het energienetwerk ook goed kan werken en u niet te veel of te weinig betaalt. Dat is wettelijk vastgelegd in de Metrologiewet. Netbeheerders controleren hierop via steekproeven of energiemeters correct meten. De RDI houdt toezicht op deze controles door de netbeheerders. Lees meer over Elektriciteitsmeters, gasmeters en warmtemeters. 

Is de energiemeterwissel verplicht?

Het is wettelijk verplicht om mee te werken aan de energiemeterwissel. Analoge meters voldoen niet meer aan de eisen die de Energiewet stelt aan energiemeters. De meter in uw woning is eigendom van de netbeheerder. Uw netbeheerder moet verouderde en afgekeurde energiemeters vervangen. U kunt wel zelf kiezen welke meter u wilt laten plaatsen: een digitale meter of een slimme meter.

Niet meewerken heeft financiële gevolgen

Niet meewerken kan u op den duur geld gaan kosten. De kosten lopen op zolang er niet wordt meegewerkt.

Plaatsingskosten van de netbeheerder

Netbeheerders bieden alle huishoudens aan om de oude meter kosteloos te vervangen. Hiervoor ontvangt u een aanbiedingsbrief en een herinneringsbrief. U bent wettelijk verplicht om mee te werken aan het aanbod van uw netbeheerder. U moet uw netbeheerder toegang tot uw woning bieden om de oude meter te laten vervangen door een moderne digitale of slimme meter. Reageert u niet binnen zes weken op de eerste aanbiedingsbrief door een vervangingsafspraak te maken? Dan vervalt het aanbod voor een gratis plaatsing. Maakt u pas na die zes weken een vervangingsafspraak, dan kan de netbeheerder plaatsingskosten in rekening brengen.

Sanctie van de RDI

Werkt u niet mee en maakt u geen vervangingsafspraak met uw netbeheerder? Dan kunnen de kosten nog verder oplopen. Na zes weken informeert uw netbeheerder de RDI dat u nog niet heeft meegewerkt. De RDI herinnert u dan nogmaals om een afspraak te maken met uw netbeheerder. In het uiterste geval kan de RDI u een last onder dwangsom (LOD) opleggen om u aan te moedigen alsnog de oude meter te laten vervangen. Als u niet meewerkt aan de opdracht om de meter te vervangen (= de last), dan moet u een geldbedrag (=de dwangsom) betalen. Door betaling van de dwangsom vervalt de meewerkingsplicht niet. U blijft dus verplicht mee te werken aan de meterwissel, ook als u het dwangsombedrag heeft betaald. Een last onder dwangsom kan meerdere keren worden opgelegd.

Meer uitleg over de meterwissel vindt u op de pagina 'Vervanging oude energiemeter: hoe werkt het?'.

Uitzonderingen van de verplichting

De energiemeterwissel is verplicht voor alle huishoudens met een analoge energiemeter of een digitale eenrichtingsmeter. Maar ook voor iedereen die een analoge energiemeter of een digitale eenrichtingsmeter heeft in een kleine bedrijfsruimte met een verbruik dat kleiner of gelijk is aan 3x80 ampère.

Er zijn 3 uitzonderingen:

1. Als de meter niet het daadwerkelijke energieverbruik meet, maar een voorspelbaar verbruik heeft, zoals bij straatlantaarns of lichtborden buiten. (Dit heet een onbemeten aansluiting.)
2. Als het technisch niet mogelijk is om de meter te vervangen. (De netbeheerder beoordeelt of vervanging van een analoge energiemeter technisch uitvoerbaar is.)
3. Als iemand stroom krijgt van een gesloten systeem, bijvoorbeeld bij bedrijven waar de stroom via een afgescheiden particulier systeem binnenkomt. (Dit heet een gesloten distributiesysteem.)

Wat als ik zonnepanelen heb?

Opgewekte zonnestroom gebruikt u direct in huis. Wat u niet gebruikt, gaat terug het energienet op. Dat noemen we ‘terugleveren’. De teruggeleverde elektriciteit wordt apart van de verbruikte elektriciteit gemeten. Dat geeft beter inzicht voor de netbeheerder in uw energiegebruik, hoeveel u teruglevert en eventuele storingen en drukte op het energienet. Dat is nodig om het energienet stabieler en betrouwbaarder te maken. En ook om de juiste kosten, belastingen en vergoedingen te kunnen berekenen. Zo betaalt niemand te veel of te weinig.

Een analoge meter kan teruggeleverde stroom van zonnepanelen niet apart van de gebruikte stroom meten. Een slimme meter of digitale meter doet dat wél.

Kan ik nog salderen met een nieuwe meter?

U kunt salderen met een nieuwe digitale of slimme meter tot en met 31 december 2026. Per 1 januari 2027 stopt de salderingsregeling. U mag teruggeleverde elektriciteit dan niet meer wegstrepen tegen uw eigen verbruik. In plaats daarvan krijgt u per teruggeleverde kilowattuur een vergoeding.

Informatie voor huurders van een woning

Huurt u een woning en staat het energiecontract van de woning op uw naam? Dan bent u als huurder verantwoordelijk voor de meterwissel. U mag zelf de nieuwe meter kiezen en u maakt zelf de afspraak met de netbeheerder om de oude meter te vervangen. Overleg eventueel vooraf met de verhuurder, want het kan zijn dat de meterkast moet worden aangepast. Het vervangen van een verouderde meter is geen structurele aanpassing aan een woning. Bovendien is de energiemeter eigendom van de netbeheerder en die moet de meter kunnen vervangen als dat nodig is.